Cuộc chạy đua giữa thuế điện tử với kinh doanh trực tuyến

Theo Báo cáo Chỉ số thương mại điện tử Việt Nam, tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử nước ta năm 2017 so với năm trước đạt trên 25% và tốc độ này có thể được duy trì trong giai đoạn 2018-2020. Tốc độ tăng trưởng trong một số lĩnh vực cụ thể rất ngoạn mục. Đối với bán lẻ trực tuyến, thông tin từ hàng nghìn website thương mại điện tử cho thấy tỷ lệ tăng trưởng doanh thu năm 2017 tăng 35%. Khảo sát gián tiếp qua một số doanh nghiệp chuyển phát cho thấy tốc độ tăng trưởng doanh thu dịch vụ chuyển phát từ 62% đến 200%. Đối với lĩnh vực thanh toán, theo thông tin từ Công ty cổ phần Thanh toán quốc gia Việt Nam (NAPAS), năm 2017 tăng trưởng số lượng giao dịch trực tuyến thẻ nội địa khoảng 50% so với 2016 trong khi giá trị giao dịch tăng trưởng tới 75%. Trong lĩnh vực tiếp thị trực tuyến, một số công ty tiếp thị liên kết (afiliate marketing) có tốc độ tăng trưởng đạt từ 100% đến 200%.

Khi quy mô giao dịch trực tuyến còn khá nhỏ thì việc hầu như chưa quản lý thu thuế có những yếu tố tích cực. Chẳng hạn, bán hàng trực tuyến diễn ra tự do, hầu như không gặp bất cứ rào cản nào về thuế đã khuyến khích đông đảo hộ gia đình và cá nhân kinh doanh trực tuyến. Điều này góp phần phổ cập thương mại điện tử và tạo cơ hội cho sự thành công của một số hộ và cá nhân. Đồng thời, bán hàng trực tuyến phát triển gián tiếp thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt. Ngoài ra, bán hàng trực tuyến đòi hỏi người bán phải trang bị nhiều kỹ năng khác với bán hàng truyền thống, bao gồm xây dựng thương hiệu trực tuyến và các hình thức tiếp thị số.

Khi kinh doanh trực tuyến đạt quy mô đáng kể vào năm 2017 và sẽ còn tăng nhanh thì việc quản lý thuế đối với thương mại điện tử đã nổi lên và nhận được sự quan tâm cao của cả cơ quan thuế lẫn cộng đồng kinh doanh trực tuyến. Hai vấn đề nóng bỏng nhất là thu thuế của các nhà cung cấp dịch vụ trực tuyến xuyên biên giới và các cá nhân bán sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử, đặc biệt là các mạng xã hội như Facebook. Vấn đề thứ nhất là làm sao thu được thuế nhà thầu, vấn đề thứ hai là làm sao xác định được người bán và thu thuế giá trị gia tăng cũng như thuế thu nhập cá nhân.

Việc cơ quan quản lý “chậm” một nhịp so với hoạt động kinh doanh năng động, nhất là của khu vực kinh tế tư nhân hiện tượng bình thường. May mắn là Việt Nam đã vượt qua giai đoạn “không quản được thì cấm” để hướng tới tư duy “quản lý thúc đẩy phát triển”.  Điều này đã được thể hiện phần nào trong dự thảo Tờ trình Chính phủ Đề nghị xây dựng Luật Quản lý thuế (sửa đổi) tháng 11 năm 2017  của Bộ Tài chính. Theo đánh giá của Bộ này, Luật quản lý thuế hiện hành, mặc dù đã được sửa đổi bổ sung ba lần, tạo tiền đề áp dụng quản lý thuế điện tử song chưa đảm bảo được cơ sở pháp lý cho việc chuyển hẳn sang áp dụng rộng rãi. Do đó, cần thiết sửa đổi Luật quản lý thuế hướng tới mục tiêu tạo khung pháp lý để áp dụng phổ biến quản lý thuế điện tử.

Về tổng thể cơ quan thuế đã tiến một bước dài trên con đường quản lý thuế đối với thương mại điện tử. Một đề xuất đột phá trong dự thảo là xây dựng "Trung tâm xử lý dữ liệu trong giao dịch điện tử”. Trung tâm này là nơi tiếp nhận, kiểm soát hồ sơ thuế (đăng ký thuế, khai thuế, nộp thuế, hoàn thuế, miễn giảm thuế…) và kiểm tra tự động, trả thông báo tự động cho người nộp thuế. Một số đề xuất về quản lý thuế điện tử còn gây tranh cãi như mức thu đối với một sản phẩm hàng hóa có giá trị từ 01 triệu đồng/lần trở lên thì thu thuế GTGT và thuế TNCN theo một tỷ lệ (%), các công ty nước ngoài cung cấp dịch vụ qua biên giới phải thiết lập văn phòng đại diện hay các dịch vụ xuyên biên giới khi thanh toán phải thanh toán qua cổng thanh toán nội địa. 

Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) khuyến nghị các tổ chức và cộng đồng doanh nghiệp liên quan tới kinh doanh trực tuyến chủ động tham gia, góp ý cho dự thảo Luật Quản lý thuế sửa đổi. Khởi đầu, chủ đề quản lý thuế đối với thương mại điện tử sẽ được thảo luận tại Diễn đàn Toàn cảnh Thương mại điện tử Việt Nam 2018 diễn ra ngày 14/3 tại Hà Nội và ngày 16/3/2018 tại Tp. Hồ Chí Minh. Nhiều chủ đề khác đang thu hút sự quan tâm của cộng đồng kinh doanh trực tuyến cũng được thảo luận tại Diễn đàn, bao gồm kinh tế chia sẻ, công nghệ blockchain và tiền số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, xuất khẩu trực tuyến hay khởi nghiệp với thương mại điện tử.

BTC VOBF 2018